Umowa o pracę (rodzaje, okres próbny, wypowiedzenie), umowa zlecenia i o dzieło, B2B, prawa i obowiązki stron, czas pracy, urlop, systemy płac, składniki wynagrodzenia, mobbing i dyskryminacja, PIP.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.
Sprawdzian z zatrudnienia i prawa pracy z odpowiedziami →

Quiz · Zatrudnienie i prawo pracy
80 pytań z tego działu w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.

Wybierasz dział, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.
Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.
Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.
Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.
Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.
Kilka pytań z bazy z działu „Zatrudnienie i prawo pracy” — kliknij odpowiedź i sprawdź.
Najbardziej „prawniczy” dział BiZ – w Informatorze dotyczą go zadania 22, 23, 25, 26 i 27, w większości z fragmentem ustawy jako materiałem źródłowym.
Stosunek pracy powstaje na podstawie umowy o pracę (na okres próbny do 3 miesięcy, na czas określony – łącznie do 33 miesięcy i 3 umów, na czas nieokreślony) i daje pełną ochronę Kodeksu pracy: płaca minimalna, normy czasu pracy (8 godzin dziennie, 40 tygodniowo), urlop wypoczynkowy (20 lub 26 dni), urlop szkoleniowy (6 dni na egzamin maturalny – zadanie 25), ochrona przed wypowiedzeniem, składki ZUS.
Art. 18 Kodeksu pracy przesądza, że postanowienia umowy nie mogą być mniej korzystne niż przepisy – pracodawca, który dał Maciejowi 5 dni zamiast 6, złamał prawo, ale mógł odmówić pokrycia kosztów pomocy naukowych (świadczenia dodatkowe są fakultatywne).
Umowy cywilnoprawne regulowane są Kodeksem cywilnym:
B2B/samozatrudnienie to działalność gospodarcza świadcząca usługi dla jednego lub kilku podmiotów.
Do tego systemy płac (czasowy, akordowy, prowizyjny, mieszany), składniki wynagrodzenia (zasadnicze, dodatek stażowy – „wysługa lat”, motywacyjny, premie, nadgodziny), zjawiska patologiczne – mobbing (art. 94³ Kodeksu pracy: uporczywe, długotrwałe nękanie – zadanie 27) i dyskryminacja (płeć, wiek, niepełnosprawność, pochodzenie) – oraz instytucje: Państwowa Inspekcja Pracy (kontrole, kary), sąd pracy, związki zawodowe.
Zadanie 25 Informatora każe ocenić, czy pracodawca postąpił zgodnie z prawem, na podstawie przytoczonych artykułów. Liczby i terminy z Kodeksu pracy podajemy według stanu na 2026 r.
Przed maturą
Zacznij od: Stosunek pracy, Rodzaje umów o pracę, Okres wypowiedzenia i 9 kolejnych pozycji.
Pełna lista7 umiejętności do odhaczenia, od „Umowa o pracę” po „Mobbing, dyskryminacja, PIP”.
Lista umiejętności5 pułapek, np. „Umowa zlecenia to „umowa śmieciowa” bez żadnych składek”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
Typowe błędyNajpierw krótki quiz, potem pełny sprawdzian z całego zakresu.
Zakres materiału
Lista zgodna z podstawą programową BiZ (zakres podstawowy i rozszerzony) oraz Informatorem CKE od roku 2026/2027.
Na okres próbny (do 3 miesięcy), na czas określony (maks. 33 miesiące i 3 umowy, potem z mocy prawa na czas nieokreślony), na czas nieokreślony. Okresy wypowiedzenia zależą od stażu: 2 tygodnie (do 6 miesięcy), 1 miesiąc (od 6 miesięcy), 3 miesiące (od 3 lat). Pracodawca, który wypowiada umowę na czas nieokreślony albo – od 2023 r. – na czas określony, musi podać przyczynę. Rozwiązanie bez wypowiedzenia (dyscyplinarne) – ciężkie naruszenie obowiązków.
Zlecenie (art. 734 KC): staranne działanie, czynność, np. pośrednictwo w sprzedaży domu; minimalna stawka godzinowa; składki ZUS (chyba że inny tytuł ≥ płaca minimalna). Dzieło (art. 627 KC): konkretny rezultat, np. projekt aranżacji, tłumaczenie; bez składek społecznych. Usługi (art. 750 KC) – jak zlecenie. B2B: własna działalność, faktura, brak ochrony Kodeksu pracy. Zadanie 23 Informatora: aranżacja wnętrza → dzieło, sprzedaż domu w imieniu Piotra → zlecenie.
Składki społeczne od zlecenia są obowiązkowe, chyba że zleceniobiorca ma inny tytuł do ubezpieczenia (np. umowę o pracę) z wynagrodzeniem co najmniej równym płacy minimalnej – wtedy tylko składka zdrowotna. Zadanie 22: Jan z etatu 2 700 zł (poniżej 3 600 zł minimalnej) → zleceniodawca musi odprowadzać składki. Umiesz porównać kwoty z tabeli i rozstrzygnąć.
Pracownik: sumienna praca, przestrzeganie regulaminu i BHP, dbałość o dobro zakładu; prawo do wynagrodzenia, urlopu, bezpiecznych warunków, równego traktowania. Pracodawca: terminowa wypłata, BHP, przeciwdziałanie mobbingowi i dyskryminacji, informowanie o warunkach, umożliwianie podnoszenia kwalifikacji (art. 103¹ KP – urlop szkoleniowy 6 dni na maturę). Art. 18 KP: umowa nie może być mniej korzystna niż przepisy. Zadanie 25: 5 dni zamiast 6 → niezgodne z prawem (N), odmowa pokrycia kosztów pomocy → zgodne (T).
Norma: 8 godzin na dobę, przeciętnie 40 tygodniowo w 5-dniowym tygodniu. Nadgodziny: dodatek 50% (dni robocze) lub 100% (noc, niedziele, święta) albo czas wolny. Urlop wypoczynkowy: 20 dni (staż do 10 lat, wliczając naukę – liceum 4 lata, studia 8) lub 26 dni. Urlop na żądanie 4 dni. Umiesz policzyć wymiar urlopu przy niepełnym etacie (proporcjonalnie, zaokrąglenie w górę).
Czasowy (stawka za godzinę/miesiąc), akordowy (za sztukę), prowizyjny (procent od sprzedaży), mieszany, kafeteryjny (benefity do wyboru). Składniki: wynagrodzenie zasadnicze, dodatek stażowy („wysługa lat” – na pasku z Informatora 20%), funkcyjny, motywacyjny, premia, nagroda, nadgodziny, ekwiwalent za urlop. Umiesz wskazać, który system motywuje do ilości, a który do jakości, i policzyć brutto z pasków.
Mobbing (art. 94³ KP w brzmieniu przytoczonym w Informatorze, stan prawny na 4 lipca 2025 r.): uporczywe i długotrwałe nękanie lub zastraszanie, poniżanie, izolowanie – pracownik może dochodzić zadośćuczynienia i odszkodowania. Dyskryminacja: nierówne traktowanie ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, religię, narodowość, formę zatrudnienia. Zgłoszenie: pracodawca (procedura antymobbingowa), PIP, sąd pracy, związki zawodowe. Zadanie 27: izolowanie i wymóg dostępności po godzinach bez wynagrodzenia przez wiele miesięcy = przejawy mobbingu.
Typowe błędy
Typowe błędy metody i interpretacji — i jak ich unikać.
Umowa zlecenia to „umowa śmieciowa” bez żadnych składek.
Od umowy zlecenia składki społeczne i zdrowotna są co do zasady obowiązkowe. Zwolnienie ze składek społecznych dotyczy tylko sytuacji, gdy zleceniobiorca ma inny tytuł (np. etat) z wynagrodzeniem co najmniej równym płacy minimalnej – wtedy zostaje sama zdrowotna. Bez składek społecznych jest umowa o dzieło.
Dlaczego: Zadanie 22.1 Informatora: Jan na etacie zarabia 2 700 zł, mniej niż minimalne 3 600 zł, więc zleceniodawca MA obowiązek odprowadzać składki. Porównaj kwotę z etatu z płacą minimalną z tabeli.
Pracodawca może w umowie dać mniej urlopu szkoleniowego, jeśli pracownik się zgodzi.
Art. 18 § 1 KP: postanowienia umowy nie mogą być mniej korzystne niż przepisy prawa pracy – takie zapisy są nieważne i zastępuje je ustawa. Urlop szkoleniowy na egzamin maturalny to 6 dni; zapis o 5 dniach jest niezgodny z prawem.
Dlaczego: Zadanie 25 Informatora: stwierdzenie 1 – N. Ale odmowa pokrycia kosztów pomocy naukowych była zgodna z prawem (T), bo art. 103³ KP mówi „może przyznać”, nie „musi”. Czytaj: „przysługuje” (obowiązek) vs „może” (uprawnienie).
Projekt aranżacji wnętrza to umowa zlecenia, bo projektant „wykonuje zlecenie”.
Projekt to konkretny, sprawdzalny rezultat – umowa o dzieło (art. 627 KC). Zlecenie (art. 734 KC) dotyczy dokonania czynności prawnej w imieniu dającego zlecenie (np. sprzedaż domu w imieniu Piotra) i jest umową starannego działania.
Dlaczego: Zadanie 23 Informatora: Dorota – art. 627 (dzieło), Dominik – art. 734 § 1 (zlecenie). Potoczne słowo „zlecenie” w opisie nie przesądza kwalifikacji prawnej – decyduje rezultat vs działanie.
Jedno ostre upomnienie od szefa to mobbing.
Mobbing wymaga uporczywego i długotrwałego nękania lub zastraszania, które poniża, ośmiesza lub izoluje pracownika (art. 94³ KP). Jednorazowa, nawet niesprawiedliwa krytyka to nie mobbing – może być naruszeniem dóbr osobistych lub zasad współżycia społecznego.
Dlaczego: Zadanie 27 Informatora: przejawami są „ciągłe izolowanie” i wymóg dostępności online „przez kolejnych kilkanaście miesięcy” – kluczowe są słowa o powtarzalności i czasie.
Wynagrodzenie na umowie zlecenia może być dowolnie niskie, bo to nie etat.
Zlecenie i umowy o świadczenie usług objęte są minimalną stawką godzinową (ustalaną razem z płacą minimalną). Umowa o dzieło nie ma stawki minimalnej. Ustalenie wynagrodzenia poniżej stawki godzinowej jest nieważne.
Dlaczego: Zadanie 22.2 Informatora sprawdza precyzję: propozycja pracodawcy (etat + 500 zł) była zgodna z prawem? F – bo pełny etat za 3 200 zł to mniej niż płaca minimalna 3 600 zł obowiązująca od 1 lipca 2023 r.
Do zapamiętania
Jak się uczyć
Zrób tabelę czterech form zatrudnienia (umowa o pracę, zlecenie, dzieło, B2B) z wierszami: podstawa prawna, przedmiot (działanie/rezultat), składki, stawka minimalna, urlop, wypowiedzenie. Na takim rozróżnieniu opierają się zadania 22 i 23 Informatora.
W zadaniach z fragmentem ustawy najpierw podkreśl czasowniki: „przysługuje”, „nie mogą”, „jest nieważna” = obowiązek; „może”, „w szczególności” = uprawnienie. Rozstrzygnięcie wynika wprost z tego rozróżnienia.
Uzasadnienie zawsze buduj według wzoru: „Zgodnie z art. X … [przepis], a w opisie sytuacji … [fakt], zatem … [wniosek]”. W zadaniu 10 Informatora 2 pkt są za rozstrzygnięcie z uzasadnieniem odwołującym się do obu przepisów i do opisu sytuacji, a 1 pkt – gdy uzasadnienie odwołuje się tylko do jednego przepisu i do opisu.
Poznaj podstawowe liczby z Kodeksu pracy (stan na 2026 r.): 8/40 godzin, 20/26 dni urlopu, 4 dni na żądanie, 3 miesiące próby, 33 miesiące i 3 umowy, okresy wypowiedzenia 2 tyg./1 mies./3 mies., 6 dni urlopu szkoleniowego na maturę.
Przy zleceniu i składkach porównuj dwie liczby: wynagrodzenie z innego tytułu vs płaca minimalna z tabeli w zadaniu. Poniżej minimalnej – składki od zlecenia obowiązkowe.
Mobbing rozpoznawaj po trzech cechach z definicji: uporczywość, długotrwałość, cel poniżenia/izolacji. Jednorazowe zdarzenie nie spełnia tej definicji.
Typy zadań
Każdy typ wymaga innej strategii. W Informatorze CKE obliczenia są punktowane za metodę i wynik, a odpowiedź opisowa musi być zgodna z przepisami prawa i z etyką biznesu.
FAQ
Naturalne kontynuacje tematu
Pełen dostęp do zadań z tego działu (PR), obliczeń z kalkulatorem prostym ocenianych za metodę i wynik (jak w zasadach oceniania zadań z Informatora CKE) oraz odpowiedzi otwartych sprawdzanych przez AI pod kątem prawa i etyki biznesu.
Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).