Tadeusz Konwicki
„Mała Apokalipsa” Tadeusza Konwickiego to powieść o jednym dniu starzejącego się pisarza, któremu przyjaciele z opozycji proponują, żeby wieczorem spalił się publicznie na znak protestu. Zadania sprawdzają przebieg tego dnia w rozpadającej się Warszawie, postacie, obraz PRL-u, motywy końca świata i drogi krzyżowej oraz sens otwartego zakończenia.
Lektura obowiązkowa tylko na poziomie rozszerzonym
Egzamin ustny i test historycznoliteracki na poziomie podstawowym nie sprawdzają jej znajomości, ale w wypracowaniu na poziomie podstawowym możesz się na nią powołać jako na lekturę obowiązkową.
Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 40; Informator CKE (PP), s. 9–11.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.
Sprawdzian z „Małej Apokalipsy” z odpowiedziami →

Quiz · Mała Apokalipsa
33 pytania z tej lektury w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.

Wybierasz epokę albo lekturę, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.
Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.
Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.
Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.
Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.
Kilka pytań z bazy z lektury „Mała Apokalipsa” — kliknij odpowiedź i sprawdź.
Wprowadzenie
Konwicki wydał powieść w 1979 r. poza cenzurą, w drugim obiegu, nakładem niezależnego wydawnictwa NOWA. W Informatorze CKE dla poziomu rozszerzonego pojawia się ona trzy razy. Stoi na liście lektur obowiązkowych (s. 9) i jest wpisana w dwa przykładowe tematy, w których trzeba się do niej odwołać.
Temat 3, „Między utopią a antyutopią”, każe uczynić ją punktem wyjścia rozważań o literackich obrazach budowania idealnego świata (s. 56). Temat 5 dotyczy heroizacji i deheroizacji bohatera literackiego (s. 71). Do obu tematów dołączono ocenione prace (s. 56–63 i 71–78).
Powieść czyta się w całości, więc obowiązuje przy niej zasada błędu kardynalnego (s. 18): praca z błędem kardynalnym, czyli z całkowicie nieuprawnioną interpretacją wynikającą z nieznajomości głównych wątków albo losów głównych bohaterów, dostaje 0 punktów za warunki formalne i przez to za całość.
Informator (s. 16) każe przypisywać utwory do epok według periodyzacji z podstawy programowej; powieść z 1979 r. należy do literatury lat 1945–1989 (krajowej).
Test historycznoliteracki i część ustna na poziomie podstawowym sprawdzają znajomość lektur z listy zakresu podstawowego, a tej powieści na niej nie ma (Informator PP, s. 9–10); w wypracowaniu wolno z niej skorzystać (s. 10).
Zadania w naszej bazie dotyczą porannej propozycji Huberta i Rysia, Haliny i Nadzieżdy, Tadzia ze Starogardu, niepewnej daty, miejsca samospalenia, narracji, groteskowego obrazu Warszawy, tytułu i zakończenia.
Przed maturą
8 umiejętności do odhaczenia, od „Propozycja Huberta i Rysia” po „Zakończenie bez rozstrzygnięcia”.
Lista umiejętności6 pułapek, np. „Narrator podpala się przed Salą Kongresową na oczach tłumu”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
Typowe błędyZadania z bazy mają wyjaśnienie po każdej odpowiedzi.
Zakres materiału
Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019, s. 40) umieszcza „Małą Apokalipsę” Tadeusza Konwickiego w zakresie rozszerzonym jako lekturę obowiązkową, którą poznaje się w całości. Informator CKE uznaje dwa zapisy tytułu, „Mała Apokalipsa” i „Mała apokalipsa”, jeśli w pracy stosujesz jeden z nich konsekwentnie (PR, s. 16).
Rankiem do mieszkania narratora przychodzą dwaj starzy znajomi z opozycji: Hubert, który chodzi o lasce i nie widzi na jedno oko, i Rysio Szmidt, autor powieści bez dialogów i znaków przestankowych. Narrator spodziewa się kolejnej petycji do podpisania. Tymczasem Hubert w imieniu kolegów proponuje: „Żebyś dziś o ósmej wieczorem spalił się pod gmachem Centralnego Komitetu Partii”. Tłumaczy, że taki czyn ma sens tylko wtedy, gdy wstrząśnie ludźmi w kraju i za granicą, a narratora znają czytelnicy i trochę Zachód. Najwybitniejszych twórców opozycja woli oszczędzić. Na pytanie, co będzie w razie odmowy, Hubert odpowiada, że narrator będzie żył tak jak dotąd.
Powieść opowiada w pierwszej osobie pisarz, którego nazwiska tekst nie podaje; Tadzio myli go nawet z Ryszardem Szmidtem. Ostatnie opowiadanie napisał przed laty do podziemnego pisma i od tej pory nie tworzy. Kiedyś należał do partii, z której wyrzucono go razem z kolegami. Pierwsze zdanie, „Oto nadchodzi koniec świata”, narrator od razu zawęża do końca swojego osobistego świata. Ostatni dzień życia ma być jego ostatnim utworem literackim, dniem „skromnego happeningu”.
O jedenastej narrator ma się zgłosić na Wiślaną do Haliny i Nadzieżdy, które są „od techniki”. Tam dowiaduje się, że plan zmieniono: samospalenie ma się odbyć przed Salą Kongresową, gdzie trwa zjazd. Benzynę dostaje w niebieskim kanistrze. Nadzieżda, Rosjanka o rudych włosach, pada przed nim na kolana, a on zakochuje się w niej w ciągu godziny. Halina opowiada o jej przeszłości wersję, w którą narrator nie wierzy. W finale żegna Nadzieżdę słowami „Żegnaj, Nadziejo”, a jej rosyjskie imię właśnie to znaczy.
Droga narratora wiedzie przez miasto, które się sypie. W kamienicy wyłączono wodę, gazet brakuje już rano, a Pałac Kultury, dawniej budzący grozę, wydaje mu się teraz wielkim barakiem. Narrator widzi, jak środkowe przęsło mostu Poniatowskiego osuwa się do Wisły. Nad ogrodem zoologicznym świeci neon „Zbudowaliśmy socjalizm!”. Miasto szykuje się do święta: transparenty sławią jubileusz PRL, ale każde hasło podaje inną rocznicę: czterdziestą, trzydziestopiątą, a nawet pięćdziesiątą, a dodatek nadzwyczajny „Trybuny Ludu” ogłasza, że Polska została Pierwszym Kandydatem do wstąpienia w skład ZSRR. W ocenach prac z Informatora taki obraz państwa nazywa się antyutopią (PR, s. 59 i 63).
W świecie powieści nikt nie zna prawdziwej daty. Jeden kalendarz pokazuje kwiecień 1980 roku, inny październik 1979. Sąsiad narratora, dygnitarz Kobiałka, mówi, że datę zna chyba tylko Bezpieczeństwo, ale zaraz sam w to wątpi: importowany kalendarz wisi w sejfie, a minister w tajemnicy codziennie zdziera z niego kartkę. Pogoda też nie trzyma się pór roku. Dzień zaczyna się jesienną szarugą, po południu panuje upał, a nocą pada śnieg. Rozchwiany czas pasuje do państwa, w którym plany i terminy przestały cokolwiek znaczyć.
W piwnicznym lokalu kontaktowym elegancki szef w tweedowym ubraniu każe narratora obszukać, uderza go w twarz i zakuwa w kajdanki. Potem zapewnia, że pierwszy sekretarz jest „naszym człowiekiem” i należy do „opozycjonistów pozytywnych”. Pytany, dlaczego Polacy są w niewoli, odpowiada paradoksem: „Jesteśmy wolni dzięki temu, że sami sobie narzuciliśmy niewolę”. W kilku scenach granica między władzą a opozycją się zaciera. Rysio żyje z „książki reżymowej”, z której, jak mówi, żyje też opozycja, a narrator stwierdza, że „cały świat jest dwuznaczny”.
Nad Wisłą zaczepia narratora chłopak ze Starogardu, który zna na pamięć jego teksty i prosi, by mógł chodzić razem z nim i nosić kanister. Tadzio Skórko tylko wygląda młodo: gdy narrator go uderza, przyznaje, że ma czterdzieści lat, od trzech lat pracuje „u nich” i pisze satyry oraz dowcipy dla departamentu propagandy i badań nastrojów ludności. Chodzi więc za narratorem jako człowiek tego aparatu, choć zapewnia, że naprawdę uwielbia jego prozę. Bierze też narratora za Ryszarda Szmidta, a w finale mówi, że jego honorarium będzie pięć stron prozy. Wokół tej pary Konwicki buduje aluzje do męki Chrystusa. Na pierwszej stronie narrator mówi, że czeka go „ostatni kilometr mojej Golgoty”. Tadzio żałuje, że nie ma chusty, by otrzeć mu twarz, i zapewnia, że nie ma w kieszeniach srebrników. Przed ostatnim odcinkiem drogi narrator podnosi nad nim cegłę, ale go nie zabija, a potem obaj uznają tę chwilę za ostatnią stację swojej męki.
Hubert zasłabł w kinie, gdzie otwierano wystawę obrazów byłego ministra kultury, i leży w szpitalu pod aparaturą. Narrator prosi lekarza, żeby odłączył go nie o siódmej, ale o ósmej, czyli o godzinie jego własnego czynu. Wieczorem na placu Defilad, przed kolumnadą Sali Kongresowej, czekają kamery, a z nieba sypie śnieg. Są przy nim Rysio, Caban, Tadzio, pies Pikuś i płacząca Nadzieżda. Narrator myśli, że jeśli nie po nim, to po kolejnych poetach, robotnikach czy studentach przyjdzie „raptowna wolność”. Ostatnie zdania są prośbą do ludzi o siłę na drodze ku kamiennej platformie. Samego podpalenia powieść nie pokazuje.
Typowe błędy
Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.
Narrator podpala się przed Salą Kongresową na oczach tłumu
Powieść kończy się, gdy narrator rusza ku kamiennej platformie; samego czynu tekst nie opisuje
Dlaczego: Pytania prawda/fałsz o zakończeniu sprawdzają właśnie to. Finał możesz interpretować, ale nie dopisuj mu zdarzeń, których w tekście nie ma.
Samospalenie ma się odbyć pod gmachem KC, tak jak ustalili Hubert i Rysio
U Haliny narrator dowiaduje się, że decyzję zmieniono: miejscem ma być Sala Kongresowa, w której trwa zjazd
Dlaczego: Zadanie zamknięte w bazie pyta o miejsce po zmianie decyzji. Gmach partii był tylko w pierwotnym planie.
Narrator sam wpada na pomysł samospalenia i nie ma wątpliwości
Pomysł przynoszą rano Hubert i Rysio w imieniu kolegów; narrator przez cały dzień się waha, a w pewnej chwili chce nawet oddać Rysiowi kanister i wrócić do domu
Dlaczego: Na takim obrazie bohatera opierają się odczytania o deheroizacji w pracach do tematu 5 z Informatora PR (s. 71–78): jedna wskazuje na jego rezygnację i bierność, druga na bunt i oburzenie zamiast idealistycznego uniesienia.
Akcja rozgrywa się w październiku 1979 roku
Data jest niepewna: kalendarze pokazują różne miesiące i lata, a prawdziwą datę zna podobno tylko Bezpieczeństwo
Dlaczego: Niepewny czas należy do obrazu państwa w rozkładzie. Rok wydania powieści (1979) to co innego niż czas akcji.
Nadzieżda jest polską działaczką opozycji
Nadzieżda jest Rosjanką; narrator poznaje ją u Haliny, a Hubert przedstawia obie kobiety jako te, które są „od techniki”
Dlaczego: Jej imię znaczy po rosyjsku nadzieja i bez tej informacji trudno objaśnić pożegnanie w ostatniej scenie. Zadanie otwarte w bazie pyta o rolę Nadzieżdy w zakończeniu.
„Mała Apokalipsa” to wierny zapis wydarzeń z czasów PRL
To powieść, w której realia PRL łączą się z groteską i fantastyką, np. zawaleniem mostu Poniatowskiego czy kalendarzem w sejfie ministra
Dlaczego: Egzaminator w Informatorze PR pisze o obrazie świata, który oddaje realia PRL (s. 62), a więc o kreacji literackiej. Tak też omawiaj powieść w wypracowaniu.
Do zapamiętania
Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.
Przykłady z bazy
Poniżej 4 prawdziwych zadań z bazy — każde innego typu.
Tadzio Skórko przyjechał do Warszawy ze Starogardu.
P FGazeciarze ogłaszają w dodatku nadzwyczajnym, że Polska kandyduje do Związku Radzieckiego.
P FNarrator przyjmuje propozycję kolegów od razu, bez żadnych pytań i wahania.
P FW dniu zjazdu partii narrator idzie ulicą Nowy Świat: „Nowy Świat wyglądał wesoło, pokryty lamperiami flag. Nie widać było odpadającego tynku i zgruchotanych rynien”.
Jak się uczyć
Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.
Rozpisz dzień narratora po kolei: poranna wizyta Huberta i Rysia, jedenasta u Haliny i Nadzieżdy, wędrówka przez miasto, wieczór na placu Defilad. Przy każdym punkcie zapisz, kto mu towarzyszy.
Podziel postacie na ludzi opozycji (Hubert, Rysio, Halina) i ludzi władzy (Kobiałka, szef z lokalu kontaktowego). Zaznacz sceny, w których ten podział przestaje działać.
Do tematu o antyutopii zbierz trzy obrazy rozpadu państwa, np. most, kalendarze i neon, i przeczytaj prace do tematu 3 z Informatora PR (s. 56–63).
Do tematu o deheroizacji przygotuj argument z wahaniem narratora i z otwartym zakończeniem; porównaj go z pracami z Informatora (s. 71–78).
Kiedy rozwiążesz zadania z bazy, zobacz, czy nie mylisz miejsca samospalenia i czy nie dopisujesz zakończeniu zdarzeń, których w tekście nie ma.
Lektury do porównania
W wypracowaniu i na maturze ustnej odwołujesz się do kilku tekstów naraz. Te lektury mają wspólny motyw albo problem, a każda ma własną stronę z zadaniami.
FAQ
Wiedza z działu „Mała Apokalipsa” przyda Ci się też tutaj:
33 zadania z tego działu w quizie z wyjaśnieniami, powtórkami i oceną AI. Subskrypcja odblokowuje cały katalog i pozostałe przedmioty — anulujesz, kiedy chcesz.
Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).