Franz Kafka
„Proces” Franza Kafki to powieść o Josefie K., który zostaje aresztowany, choć nikt nie mówi mu, o co jest oskarżony. Zadania sprawdzają przebieg sprawy, postacie sądu i pomocników, przypowieść „Przed prawem”, finał w kamieniołomie i odczytania powieści jako paraboli.
Lektura obowiązkowa tylko na poziomie rozszerzonym
Obowiązkowa we fragmentach. Egzamin ustny i test historycznoliteracki na poziomie podstawowym nie sprawdzają jej znajomości, ale w wypracowaniu na poziomie podstawowym możesz się na nią powołać jako na lekturę obowiązkową.
Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 40; Informator CKE (PP), s. 9–11.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.
Sprawdzian z „Procesu” z odpowiedziami →

Quiz · Proces
45 pytań z tej lektury w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.

Wybierasz epokę albo lekturę, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.
Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.
Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.
Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.
Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.
Kilka pytań z bazy z lektury „Proces” — kliknij odpowiedź i sprawdź.
Wprowadzenie
„Proces” jest jedyną z tych lektur, którą CKE wprost przywołuje w przykładowych tematach dla poziomu rozszerzonego.
W temacie o znaczeniu przestrzeni w dziele literackim polecenie wymaga odwołania się do „znanych Ci fragmentów Procesu Franza Kafki” (Informator PR, s. 64), a w przykładowej pracy na temat paraboli zdający omawia „Proces” obok „Dżumy” i egzaminator uznaje to odwołanie za w pełni funkcjonalne (s. 45 i 51–54).
Ponieważ podstawa wymaga fragmentów, a nie całości, nie dotyczy go zasada błędu kardynalnego, która obejmuje tylko lektury czytane w całości (s. 18). Nie zwalnia to z dokładności: w ocenianej pracy liczy się, czy przywołane sceny są funkcjonalne dla tematu.
Kafka pisał powieść w latach 1914–1915 i jej nie ukończył; wydał ją po jego śmierci Max Brod w 1925 r. Przekład z Wolnych Lektur ma dziesięć rozdziałów, od aresztowania do rozdziału „Koniec”. Zadania w naszej bazie dotyczą aresztowania, pierwszego przesłuchania, kancelarii na poddaszach, malarza Titorellego, kupca Blocka, rozdziału „W katedrze” i egzekucji.
Przed maturą
8 umiejętności do odhaczenia, od „Aresztowanie bez zarzutu” po „Przekład zmienia brzmienie, nie fabułę”.
Lista umiejętności6 pułapek, np. „Józef K. trafia po aresztowaniu do więzienia”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
Typowe błędyZadania z bazy mają wyjaśnienie po każdej odpowiedzi.
Zakres materiału
Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019, s. 40) wymienia w zakresie rozszerzonym „Proces” Franza Kafki we fragmentach. Cytaty pochodzą z przekładu Katarzyny Łakomik (Wolne Lektury); w szkole możesz mieć wcześniejszy przekład, w którym bohater nazywa się Józef K., a zdania brzmią inaczej.
Powieść otwiera zdanie, że „Ktoś musiał oszkalować Josefa K.”, bo choć nie zrobił nic złego, został aresztowany. Dzieje się to rano w dniu jego trzydziestych urodzin, w wynajmowanym pokoju u pani Grubach. Strażnicy Franz i Willem nie umieją powiedzieć, o co chodzi, a nadzorca przesłuchuje K. w pokoju panny Bürstner. Aresztowany pozostaje jednak na wolności i może dalej pracować w banku, gdzie jest pierwszym prokurentem.
Na pierwsze przesłuchanie K. zostaje wezwany telefonicznie, na niedzielę, do kamienicy na przedmieściu. Sala posiedzeń jest pełna ludzi, a przemowę K. przerywa wrzask praczki z końca sali. Kancelarie sądowe mieszczą się na poddaszach zwykłych kamienic, w dusznych korytarzach, gdzie K. traci siły. Te miejsca są podstawą zadań o przestrzeni: sąd jest wszędzie, ale nigdzie nie da się dotrzeć do jego najwyższej instancji.
W rozdziale „Siepacz” K. otwiera drzwi rupieciarni w swoim banku i widzi, jak chłostani są strażnicy Franz i Willem. Kara spotyka ich, bo K. poskarżył się na nich podczas przesłuchania. Scena pokazuje, że skarga na sąd uderza w najniższych wykonawców, a nie w samą instytucję, i że sąd dociera nawet do miejsca pracy bohatera.
Wujek z prowincji zabiera K. do adwokata Hulda, który leży chory i niewiele robi. Leni, opiekunka adwokata, zbliża się do K., a fabrykant odsyła go do malarza Titorellego, portrecisty sędziów. Titorelli wylicza trzy możliwości: uniewinnienie rzeczywiste, uniewinnienie pozorne i przewlekanie, i przyznaje, że nie zna ani jednego przypadku uniewinnienia rzeczywistego. Gdy K. przychodzi wypowiedzieć adwokatowi pełnomocnictwo, Huld upokarza przy nim kupca Blocka, który prowadzi swoją sprawę od pięciu lat.
W katedrze kapelan więzienny opowiada K. historię mężczyzny z prowincji, który całe życie czeka przed bramą prawa, bo odźwierny nie pozwala mu wejść. Umierającemu odźwierny mówi, że „to wejście było przeznaczone wyłącznie dla ciebie”, i zapowiada, że teraz je zamknie. K. uznaje, że odźwierny zwodził mężczyznę, ale kapelan przypomina, że o zwodzeniu w tekście nie ma ani słowa. Rozmowę zamyka zdanie kapelana: „Sąd niczego od ciebie nie chce”.
W przeddzień trzydziestych pierwszych urodzin przychodzi po K. dwóch panów w cylindrach. Prowadzą go za miasto, do opuszczonego kamieniołomu. K. myśli, że powinien sam chwycić nóż, który panowie podają sobie nad nim, ale tego nie robi. Jeden z nich trzyma go za gardło, drugi wbija mu nóż w serce. Ostatnie słowa K. to „Jak pies!”, a narrator dodaje, że bohater mówi to tak, „jakby wstyd miał go przeżyć”.
„Proces” czyta się jako parabolę, czyli opowieść, której sens wykracza poza dosłowną fabułę. W przykładowej pracy z Informatora (PR, s. 53–54) zdający proponuje kilka odczytań: powieść o moralności człowieka i poczuciu winy, o bezsilności człowieka wobec władzy, o życiu jako procesie zakończonym śmiercią, o biurokracji i o systemie totalitarnym. To interpretacje, a nie fakty z tekstu, dlatego w wypracowaniu każdą trzeba oprzeć na konkretnej scenie.
Tłumaczka wydania z Wolnych Lektur wyjaśnia w posłowiu, że w pierwszym zdaniu wybrała czasownik „oszkalować”, podczas gdy wcześniejsi tłumacze pisali „zadenuncjować” albo „fałszywie oskarżyć”. Zachowała też oryginalne brzmienie imion, stąd Josef K., podczas gdy w dawniejszym przekładzie Józefiny Szelińskiej, wydanym pod nazwiskiem Brunona Schulza, bohater nazywa się Józef K. Dla wypracowania ważniejsza jest znajomość sytuacji niż dosłownego brzmienia zdań.
Typowe błędy
Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.
Józef K. trafia po aresztowaniu do więzienia
K. zostaje aresztowany, ale pozostaje na wolności: mieszka u siebie i pracuje w banku
Dlaczego: To sytuacja, od której zależy cała powieść. Proces toczy się obok codziennego życia bohatera i stopniowo je wypełnia.
W trakcie procesu K. dowiaduje się, o co jest oskarżony
Ani K., ani czytelnik nie poznają zarzutu do końca powieści
Dlaczego: Brak zarzutu jest podstawą odczytań powieści jako paraboli. Odpowiedź, która podaje konkretne przestępstwo, jest sprzeczna z tekstem.
Przypowieść o odźwiernym opowiada Titorelli
Przypowieść „Przed prawem” opowiada kapelan więzienny w katedrze
Dlaczego: K. trafia do katedry, bo w banku wyznaczono go na przewodnika włoskiego klienta po zabytkach. Titorelli jest malarzem i wyjaśnia rodzaje uniewinnienia.
Na maturze obowiązuje znajomość całej powieści
Podstawa wymaga fragmentów, a polecenie z Informatora mówi o „znanych Ci fragmentach”
Dlaczego: Tak brzmi wpis w podstawie (s. 40) i temat 4 w Informatorze PR (s. 64). Które fragmenty omówicie, decyduje nauczyciel.
K. zostaje zastrzelony
Jeden z panów wbija mu nóż w serce i dwukrotnie go obraca, drugi trzyma go za gardło
Dlaczego: Pytania o finał sprawdzają szczegóły: kamieniołom, cylindry, nóż i ostatnie słowa „Jak pies!”.
„Proces” ma jedno prawidłowe odczytanie
Powieść dopuszcza kilka odczytań, a każde trzeba uzasadnić sceną z tekstu
Dlaczego: Nawet przykładowa praca z Informatora (s. 53–54) zestawia kilka wykładni. Ocenia się trafność uzasadnienia, a nie wybór jednej z nich.
Do zapamiętania
Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.
Przykłady z bazy
Poniżej 6 prawdziwych zadań z bazy — każde innego typu.
Leni pokazuje K. dłoń, w której błona łączy palce.
P FKupiec Block mieszka u adwokata, bo stracił swój dom.
P FHuld zostaje w powieści zaliczony do małych adwokatów.
P FJak się uczyć
Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.
Ustal z nauczycielem, które fragmenty omawialiście, i przeczytaj co najmniej aresztowanie, pierwsze przesłuchanie, rozdział „W katedrze” i „Koniec”.
Rozpisz postacie na dwie grupy: przedstawiciele sądu (strażnicy, nadzorca, sędzia śledczy, kapelan) i ludzie, od których K. oczekuje pomocy (wujek, adwokat, Leni, Titorelli, Block).
Przeczytaj przypowieść „Przed prawem” i zapisz dwa odczytania słów odźwiernego o wejściu przeznaczonym tylko dla mężczyzny.
Przejrzyj temat 4 z Informatora PR (s. 64) i zaplanuj akapit o przestrzeni w „Procesie”: poddasza, korytarze, katedra w mroku, kamieniołom.
Po zadaniach z bazy sprawdź, czy mylisz rozdziały i postacie. Jeśli tak, wróć do spisu rozdziałów w swoim wydaniu.
Lektury do porównania
W wypracowaniu i na maturze ustnej odwołujesz się do kilku tekstów naraz. Te lektury mają wspólny motyw albo problem, a każda ma własną stronę z zadaniami.
FAQ
Wiedza z działu „Proces” przyda Ci się też tutaj:
45 zadań z tego działu w quizie z wyjaśnieniami, powtórkami i oceną AI. Subskrypcja odblokowuje cały katalog i pozostałe przedmioty — anulujesz, kiedy chcesz.
Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).