Test maturalny:  Zdążyć przed Panem Bogiem

Zdążyć przed Panem Bogiem

Reportaż Hanny Krall (książka 1977) — rozmowa z Markiem Edelmanem

Hanna Krall

Autorka (ur. 1935) — reporterka i pisarka

Marek Edelman

Bohater reportażu (zm. 2009): zastępca komendanta ŻOB, po wojnie lekarz kardiolog

ŻOB

Żydowska Organizacja Bojowa; w kwietniu 1943 r., według Edelmana, dwustu dwudziestu ludzi

Mordechaj Anielewicz

Komendant ŻOB; 8 maja 1943 r. przy Miłej 18 zastrzelił Mirę i siebie

Umschlagplatz

Plac przy Stawkach, z którego odchodziły transporty do Treblinki

Treblinka

Obóz zagłady, do którego jechały transporty z Umschlagplatzu

Adam Czerniaków

Prezes Gminy; popełnił samobójstwo na początku akcji (na grobie: 23 lipca 1942)

Numerki na życie

Czterdzieści tysięcy kartek z pieczątką, rozdanych dwa dni przed końcem akcji 1942 r.

Anna Braude-Hellerowa

Lekarz naczelny szpitala; dostała kilkanaście numerków do podziału

Tenenbaumowa

Przełożona pielęgniarek; oddała numerek córce Dedzie i połknęła luminal

Jurek (Arie) Wilner

Przedstawiciel ŻOB po aryjskiej stronie, torturowany przez gestapo; zginął przy Miłej 18

Michał Klepfisz

Inżynier; zasłonił sobą karabin maszynowy — pośmiertnie Virtuti Militari

Pola Lifszyc

Wyprowadzona z Umschlagplatzu; nazajutrz dogoniła kolumnę i poszła z matką do wagonu

Miła 18

Bunkier grupy Anielewicza; w reportażu: „osiemdziesięciu popełniło samobójstwo”

Wyjście kanałami

10 maja 1943 r., właz na Prostej; organizował Kazik, brakowało ośmiu ludzi

Henryk Woliński „Wacław”

Mecenas, kierownik referatu żydowskiego w Komendzie Głównej AK

Icchak Cukierman „Antek”

Po Wilnerze wysłannik ŻOB po aryjskiej stronie; podaje wyższą liczbę bojowców

Profesor (Jan Moll)

Kardiochirurg, kierownik kliniki; operuje pacjentów Edelmana

Pan Rudny

Majster od maszyn pasmanteryjnych; przeszczepienie żyły do serca w stanie ostrym

Pani Bubnerowa

Wytwarzała długopisy; czternasta pacjentka — odwrócenie krwiobiegu

Pan Rzewuski

Prezes Automobilklubu; operowany w trakcie zawału

Wybór sposobu umierania

Tak Edelman określa sens powstania: nie dać się zarżnąć

Piękna śmierć

Krystyna Krahelska — w powstaniu warszawskim, wśród słoneczników

Nieestetyczna śmierć

Śmierć w getcie: z głodu, „w strachu i ciemności”

Beczka

Scena z Żelaznej: Żyd, któremu Niemcy obcinają brodę; „nie dać wepchnąć się na beczkę”

Żółte kwiaty

Bukiet od nieznanej osoby w każdą rocznicę powstania (bez 1968 r.)

„Strzęp człowieka”

Tak nazwał Edelmana jeden ze słuchaczy jego raportu po wyjściu z getta

Brama Umschlagplatzu

Miejsce, w którym Edelman stał przez sześć tygodni akcji i wyprowadzał ludzi jako chorych

Osłonić płomień

Obraz pracy lekarza: świeczka, którą Pan Bóg chce zgasić

Andrzej Wajda

Chciał nakręcić film o getcie; Edelman nie zgodził się mówić do kamery

Raporty Stroopa

Sprawozdania dowódcy likwidacji getta; jest w nich scena z parlamentariuszami

„Peinture rouge”

Czerwona farba w przekładzie w „L'Express” — przykład kłopotu z dobieraniem słów

Krystyna Krahelska

Pozowała do pomnika Syreny, pisała wiersze, zginęła w powstaniu warszawskim

Reportaż

Gatunek literatury faktu: prawdziwe osoby i zdarzenia, relacje świadków, dokumenty

1. 1 Przed testem upewnij się, że bez notatek powiesz: kto napisał reportaż i kiedy wyszła książka, kim był Edelman w getcie i kim został po wojnie.
2. 2 Jeśli w teście mylisz daty, zrób oś czasu: lato 1942 r., 19 kwietnia 1943 r., 8 i 10 maja 1943 r., 1 sierpnia 1944 r. – i przy każdej dacie dopisz, co się wtedy stało.
3. 3 Sprawdź się z planów reportażu: przy każdym miejscu i każdej osobie powiedz, czy należy do getta, czy do kliniki. Potem wyjaśnij, co według Edelmana oba plany łączy.
4. 4 Postacie i to, co o nich wiadomo z tekstu: Anielewicz (komendant), Czerniaków (prezes Gminy), Wilner (przedstawiciel ŻOB po aryjskiej stronie), Klepfisz (zasłonił karabin maszynowy), Pola Lifszyc (poszła z matką do wagonu), Tenenbaumowa (oddała numerek córce), Hellerowa (dzieliła numerki w szpitalu), Kazik (wyjście kanałami), „Wacław” (referat żydowski AK).
5. 5 Pytanie kontrolne o tytuł: w jakiej rozmowie pada zdanie o świeczce i płomieniu i co w nim znaczy „zdążyć”? Odpowiedź: w rozmowie o pracy lekarza; chodzi o odsunięcie śmierci.
6. 6 Przy cytatach sprawdzaj, kto mówi: Edelman, Krall jako rozmówczyni, narratorka czy ktoś trzeci (amerykański profesor, słuchacz raportu, córka zastępcy komendanta Umschlagplatzu).
7. 7 Cytaty warte zapamiętania: „Chodziło tylko o wybór sposobu umierania”; „Nie poświęca się życia dla symboli”; „kiedy się dobrze zna śmierć, ma się większą odpowiedzialność za życie”; „Odprowadziłem czterysta tysięcy ludzi na ten plac”.
8. 8 Motywy: wyścig ze śmiercią w getcie i w szpitalu, piękna i nieestetyczna śmierć (Krahelska a ludzie umierający z głodu), dobieranie słów (ryby Anielewicza i „peinture rouge”).
9. 9 Wybierz trzy sytuacje, w których nie było dobrego wyjścia – np. numerki, decyzję Tenenbaumowej, wyrok na zastępcę komendanta Umschlagplatzu – i umiej powiedzieć, kto wybierał i czym płacił.
10. 10 Rola Krall: pyta, spiera się, prowadzi własną narrację i przytacza dokumenty — nie jest tylko zapisującą.
11. 11 Na koniec sprawdź, czy przy każdym kontekście z samego reportażu wiesz, o co w nim chodzi: film Wajdy, rozmowa z profesorem z Ameryki, tekst w „L'Express”, meldunki „Wacława” wobec milczenia BBC.

To dokładnie te same komponenty co w quizie, pokazane przed udzieleniem odpowiedzi. W aplikacji pytania pojawiają się jedno po drugim, a poprawną odpowiedź z wyjaśnieniem widzisz zaraz po wysłaniu swojej.

Powiązane tematy

Te działy łączą się z tematem „Zdążyć przed Panem Bogiem” – przećwicz je w Quizie.