⚗️ Chemia · Dział Poziom rozszerzony ~3–6 pkt

🌿Pochodne tlenowe (alkohole, fenole, karbonyle) — zadania maturalne

Alkohole (I/II/III-rzędowe), fenole, aldehydy, ketony, ich właściwości, reakcje utleniania, eliminacji wody, próby Tollensa i Trommera.

Pochodne tlenowe to ważny dział z odpowiednią liczbą zadań w bazie (32). ALKOHOLE: pierwszorzędowe, drugorzędowe, trzeciorzędowe (rzędowość = liczba atomów C połączonych z C-OH), reakcje: eliminacji wody (dehydratacja w H⁺) - powstaje alken (reguła Zajcewa), utleniania (KMnO₄, K₂Cr₂O₇): I° → aldehyd → kwas, II° → keton, III° NIE ulega utlenieniu (próba rozróżniająca!), reakcje z metalami aktywnymi (Na - wydziela H₂), estryfikacja z kwasami. FENOLE: kwasowe właściwości (kwasowość większa niż u alkoholi, bo grupa -OH na pierścieniu, ale słabsza niż kwasy karboksylowe), reakcje z mocnymi zasadami, charakterystyczne reakcje (FeCl₃ - barwa fioletowa). ALDEHYDY i KETONY: grupa karbonylowa C=O, aldehydy mają H przy C=O (R-CHO), ketony mają R-CO-R'. Aldehydy redukują: PRÓBA TOLLENSA (Ag(NH₃)₂OH → Ag - lustro srebrne), PRÓBA TROMMERA (Cu(OH)₂ → Cu₂O - ceglasty). Kondensacja aldolowa.

Rozwiąż zadania z pochodne tlenowe (alkohole, fenole, karbonyle) → Tryb quizowy

zadań w dziale

typów zadań

poziom matury

Chemia organiczna (XIV, XV)

sekcja CKE

Przykładowe zadania

Wybrane z 79 zadań w dziale "Pochodne tlenowe (alkohole, fenole, karbonyle)".

Zobacz wszystkie →

🌿 Pochodne tlenowe (alkohole, fenole, karbonyle) ⇄ Dopasuj pary ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 4 pkt

Dopasuj klasę pochodnych tlenowych węglowodorów do wzoru ogólnego jej grupy funkcyjnej. (Pary celowo wymieszane — ułóż je poprawnie.)

alkohole

→

\ce{-OH}

aldehydy

→

\ce{-CHO}

ketony

→

\ce{>C=O} (grupa karbonylowa wewnątrz łańcucha)

kwasy karboksylowe

→

\ce{-COOH}

Rozwiąż na platformie →

🌿 Pochodne tlenowe (alkohole, fenole, karbonyle) 📈 Wykres ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 3 pkt

Wykres przedstawia (schematycznie) zależność rozpuszczalności prostych alkoholi jednowodorotlenowych w wodzie od liczby atomów węgla w łańcuchu.

Rozwiąż samodzielnie — AI sprawdzi krok po kroku →

🌿 Pochodne tlenowe (alkohole, fenole, karbonyle) ✎ Otwarte rozszerzone ⚫⚫⚫⚫⚪ Trudne 🤖 Ocena AI Autorskie · PR 3 pkt

Wyjaśnij, jakie produkty utleniania powstają z alkoholu PIERWSZORZĘDOWEGO i DRUGORZĘDOWEGO pod wpływem typowego utleniacza (np. \ce{K2Cr2O7/H2SO4}), oraz dlaczego alkohol TRZECIORZĘDOWY w tych warunkach nie utlenia się. Podaj po jednym przykładzie dla alkoholu pierwszorzędowego i drugorzędowego wraz z produktem.

📘 Wzorcowa odpowiedź

Alkohol pierwszorzędowy, np. etanol \ce{C2H5OH}, utlenia się najpierw do aldehydu (\ce{CH3CHO}), a przy nadmiarze utleniacza dalej do kwasu karboksylowego (\ce{CH3COOH}). Alkohol drugorzędowy, np. propan-2-ol \ce{CH3CH(OH)CH3}, utlenia się do ketonu (acetonu, \ce{CH3COCH3}) i na tym etapie utlenianie się zatrzymuje. Alkohol trzeciorzędowy nie ma atomu wodoru przy atomie węgla związanym z grupą -OH, więc w typowych warunkach (utleniacz jak \ce{K2Cr2O7/H2SO4}) nie ulega utlenieniu.

Kryteria oceny: Poprawny opis utleniania alkoholu I-rzędowego do aldehydu, a przy nadmiarze utleniacza dalej do kwasu karboksylowego (1 pkt) + poprawny opis utleniania alkoholu II-rzędowego do ketonu (1 pkt) + poprawne wyjaśnienie braku utleniania alkoholu III-rzędowego (brak atomu H przy węglu z grupą -OH) z przykładami dla I i II rzędowego (1 pkt). Łącznie 3 pkt.

Rozwiąż samodzielnie — AI sprawdzi krok po kroku →

🌿 Pochodne tlenowe (alkohole, fenole, karbonyle) ☑ Wielokrotny wybór ⚫⚫⚫⚫⚪ Trudne Autorskie · PR 2 pkt

Które stwierdzenia dotyczące fenoli są PRAWDZIWE? (zaznacz wszystkie poprawne)

✓

A Grupa hydroksylowa w fenolu jest związana bezpośrednio z atomem węgla pierścienia aromatycznego.

✓

B Fenole mają silniejszy charakter kwasowy niż alkohole alifatyczne.

✓

C Fenol reaguje z wodorotlenkiem sodu, tworząc fenolan sodu i wodę.

D Fenole redukują odczynnik Tollensa, dając charakterystyczne lustro srebrne.

✓

E Roztwór fenolu barwi się na fioletowo pod wpływem chlorku żelaza(III), \ce{FeCl3}.

Rozwiąż na platformie →

🌿 Pochodne tlenowe (alkohole, fenole, karbonyle) 📈 Wykres ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 3 pkt

Wykres przedstawia temperatury wrzenia alkoholi pierwszorzędowych w zależności od liczby atomów węgla w łańcuchu. Porównanie z alkanami o tej samej liczbie C.

Rozwiąż samodzielnie — AI sprawdzi krok po kroku →

🌿 Pochodne tlenowe (alkohole, fenole, karbonyle) ✎ Otwarte rozszerzone ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 3 pkt

Aldehydy wykazują właściwości redukujące. Wyjaśnij: (a) dlaczego aldehyd może być utleniony, a keton nie (w łagodnych warunkach), (b) na czym polega próba Tollensa i jaki jest obserwowany wynik, (c) napisz reakcję utleniania etanalu (CH_3CHO) do kwasu octowego.

📘 Wzorcowa odpowiedź

Aldehydy posiadają atom H przy grupie C=O (grupa -CHO), który może być oderwany w utlenianiu, dając kwas karboksylowy. Ketony (-CO-) są otoczone dwoma grupami węglowymi — brak H na karbonylowym C czyni je odpornymi na łagodne utlenianie. Próba Tollensa: amoniakalny roztwór AgNO₃ ([Ag(NH₃)₂]⁺) dodajemy do próbki; jeśli zawiera aldehyd, Ag⁺ jest redukowany do metalicznego Ag⁰ wytrącającego się jako lustrzany film na ściankach probówki. Reakcja: CH₃CHO + 2[Ag(NH₃)₂]OH → CH₃COONH₄ + 2Ag↓ + 3NH₃ + H₂O.

Kryteria oceny: Kryterium 1 — aldehyd: ma atom H przy grupie karbonylowej (-CHO) → może być utleniony do -COOH; keton: -CO- nie ma tego H → odporny na łagodne utlenianie (1 pkt). Kryterium 2 — próba Tollensa: amoniakalny roztwór AgNO₃; aldehyd redukuje Ag⁺ do Ag⁰; obserwacja: lustro srebrne na ściankach probówki (1 pkt). Kryterium 3 — równanie: CH₃CHO + [O] → CH₃COOH lub 2CH₃CHO + [Ag(NH₃)₂]⁺ → CH₃COOH + 2Ag (1 pkt). Łącznie 3 pkt.

Rozwiąż samodzielnie — AI sprawdzi krok po kroku →

Załóż konto i rozwiąż wszystkie 79 zadań →

🌿Pochodne tlenowe (alkohole, fenole, karbonyle) — zadania maturalne

Wypróbuj pytania z tematu „Pochodne tlenowe (alkohole, fenole, karbonyle)"

Typy zadań w tym dziale

Przykładowe zadania

Dopasuj klasę pochodnych tlenowych węglowodorów do wzoru ogólnego jej grupy funkcyjnej. (Pary celowo wymieszane — ułóż je poprawnie.)

Wykres przedstawia (schematycznie) zależność rozpuszczalności prostych alkoholi jednowodorotlenowych w wodzie od liczby atomów węgla w łańcuchu.

Które stwierdzenia dotyczące fenoli są PRAWDZIWE? (zaznacz wszystkie poprawne)

Wykres przedstawia temperatury wrzenia alkoholi pierwszorzędowych w zależności od liczby atomów węgla w łańcuchu. Porównanie z alkanami o tej samej liczbie C.

Aldehydy wykazują właściwości redukujące. Wyjaśnij: (a) dlaczego aldehyd może być utleniony, a keton nie (w łagodnych warunkach), (b) na czym polega próba Tollensa i jaki jest obserwowany wynik, (c) napisz reakcję utleniania etanalu (CH_3CHO) do kwasu octowego.

Powiązane działy

Węglowodory

Kwasy karboksylowe i estry

Związki azotowe, białka, cukry

Pozostałe działy chemii

Tryb quizowy

Pełny egzamin

Archiwum CKE

Załatw dział "Pochodne tlenowe (alkohole, fenole, karbonyle)" raz na zawsze