Jakie sześć chorób Rzeczypospolitej wymienia Skarga i gdzie?

Wylicza je w Kazaniu II, zanim zacznie mówić o pierwszej: „nieżyczliwość ludzka ku Rzeczypospolitej i chciwość domowego łakomstwa”, „niezgody i roztyrki sąsiedzkie”, „naruszenie religiej katolickiej i przysada heretyckiej zarazy”, osłabienie dostojności i władzy królewskiej, „prawa niesprawiedliwe” oraz „grzechy i złości jawne”. Każdej poświęca potem osobne kazanie (trzeciej dwa: IV i V).

Do czego Skarga porównuje ojczyznę?

Najczęściej pytają o dwa obrazy z Kazania II: matkę („matką wam jest, a nie macochą”) i okręt, który tonie, gdy każdy pilnuje swoich skrzynek. Poza tym państwo to ciało, w którym król jest głową, a religia sercem (Kazanie VI), ręka pięciu stanów (IV), stary dąb z korzeniem w wierze (IV) i mury, które się rysują (VIII). W Kazaniu I pojawia się też łódź, którą źli ludzie chwieją.

Czy Skarga przepowiedział rozbiory?

W tekście zapowiada upadek za niezgodę i grzechy: utratę ziem, języka, niewolę, życie na wygnaniu. Sam jednak mówi w Kazaniu VIII: „Jać objawienia osobliwego od Pana Boga o was i o zgubie waszej nie mam”; ostrzega jak prorocy, ale nie podaje żadnej daty. Za proroctwo uznano kazania dopiero po rozbiorach, bo wymienione w nich słabości (niezgoda, swawola, słaby król, paraliż sejmu) okazały się przyczynami upadku.

Co znaczy „nierządem stoi Polska” u Skargi?

To nie hasło Skargi, tylko słowa, które wkłada w usta słuchaczy: „a wy mówicie: Nic, nic, nierządem stoi Polska!”. Odpowiada, że mury państwa pękają i runą niespodziewanie. W wypracowaniu pisz więc, że Skarga z tym powiedzeniem polemizuje.

Jak przećwiczyć „Kazania sejmowe” przed sprawdzianem?

Zacznij sesję z samych „Kazań sejmowych”: 10 pytań losowanych z 49 w banku, od zamkniętych o liczby i numery kazań po otwarte o metafory ojczyzny i stylizację na proroka. Otwarte sprawdza AI i pokazuje, czego zabrakło w odpowiedzi. Dwie, trzy sesje wystarczą, żeby wiedzieć, których kazań nie pamiętasz.

Ile zadań z Kazań sejmowych jest na maturze?

CKE nie przypisuje punktów do lektur. „Kazania sejmowe” jest w podstawie programowej wśród przykładowych lektur uzupełniających (Dz.U. 2024 poz. 1019). O tym, do których lektur można odwołać się w wypracowaniu, decyduje lista wydrukowana w arkuszu egzaminacyjnym. Na poziomie podstawowym za cały egzamin pisemny jest 60 punktów: 10 za test „Język polski w użyciu”, 15 za test historycznoliteracki i 35 za wypracowanie (Informator CKE).

Czy „Kazania sejmowe” zostały wygłoszone na sejmie?

Nie. Zbiór ukazał się drukiem w 1597 r. jako część „Kazań na niedziele i święta całego roku”. Powstał m.in. pod wpływem nieudanych obrad sejmu, ale Skarga nie był posłem i kazań tych nie wygłosił – od razu przeznaczył je do czytania (źródło: zpe.gov.pl). Sam tekst jest jednak napisany tak, jakby kaznodzieja zwracał się do senatorów i posłów.

Jakie choroby Rzeczypospolitej wymienia Skarga?

Sześć, w kolejności z Kazania wtórego: nieżyczliwość ku Rzeczypospolitej i chciwość, niezgodę, naruszenie religii katolickiej, osłabienie władzy królewskiej, prawa niesprawiedliwe oraz grzechy jawne. Kazań jest osiem, bo pierwsze dotyczy mądrości, a religii poświęcone są dwa (czwarte i piąte).

Co Skarga mówi o wolności szlacheckiej?

W Kazaniu szóstym odróżnia trzy wolności dobre – nie służyć grzechowi, nie służyć obcym panom i nie mieć tyrana – od czwartej, którą odrzuca: „Djabelska wolność jest: bez prawa, bez urzędu żyć, na zwierzchność nie dbać”. Złotą wolność wymienia w Kazaniu wtórym wśród darów ojczyzny, a krytykuje jej nadużywanie: nieposłuszeństwo wobec króla i bezkarność.

Dlaczego Skargę nazywano prorokiem?

W Kazaniu ósmym przywołuje znaki proroków i ostrzega przed upadkiem królestwa, choć zaznacza: „Jać objawienia osobliwego od Pana Boga o was i o zgubie waszej nie mam”. Po rozbiorach Polski zaczęto czytać te ostrzeżenia jako zapowiedź upadku państwa; kult Skargi propagował Mickiewicz w prelekcjach paryskich, a Matejko namalował „Kazanie Skargi” (1864) (źródło: zpe.gov.pl).

Jak zrobić powtórkę z „Kazań sejmowych” przed maturą?

Sprawdza się taka kolejność. 1) Zacznij od faktów o zbiorze: osiem kazań, druk w 1597 r. w zbiorze „Kazania na niedziele i święta całego roku”, tekst przeznaczony do czytania, nie wygłoszony na sejmie. 2) Naucz się układu: I, mądrość, II, miłość ojczyzny i pierwsza choroba, III, niezgoda, IV i V, religia, VI, monarchia i władza królewska, VII, prawa, VIII, grzechy jawne. 3) Sześć chorób podawaj w kolejności z Kazania wtórego: nieżyczliwość ku ojczyźnie, niezgoda, naruszenie religii katolickiej, osłabienie władzy królewskiej, niesprawiedliwe prawa, grzechy jawne. Na koniec sprawdź się w quizie z „Kazań sejmowych”, a potem w pełnym sprawdzianie.

Kazania sejmowe: zadania maturalne, kazania i cytaty 2027

Q: Skąd pochodzi zdanie o Polsce, która stoi nierządem?

Z Kazania ósmego: „Ustawicznie się mury Rzeczypospolitej waszej rysują, a wy mówicie: Nic, nic, nierządem stoi Polska! Lecz gdy się nie spodziejecie, upadnie i was wszytkich potłucze!”. Skarga przytacza te słowa jako odpowiedź słuchaczy na ostrzeżenia i sam się z nimi nie zgadza.

Numer kazania wg wydania Wolnych Lektur: pierwsze nosi tytuł „Pierwsze. Na początku Sejmu”, kolejne „Kazanie wtóre”, „Kazanie trzecie” i tak dalej do ósmego; tu zapisujemy je cyframi rzymskimi. Jeśli na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.

Kto jest kim

Sceny, o które pytają, z cytatem z tekstu

Każdy cytat jest dosłownym fragmentem utworu (wydanie Wolnych Lektur, dawna pisownia tego wydania). Możesz go użyć w odpowiedzi otwartej albo w rozprawce.

Kaznodzieja (Skarga)	Mówi w pierwszej osobie do sejmujących. Zapowiada upadek, ale w Kazaniu VIII zastrzega: „Jać objawienia osobliwego od Pana Boga o was i o zgubie waszej nie mam”; ma tylko „poselstwo” od Boga, żeby wytykać grzechy.
Senatorowie i posłowie	Adresaci: „przezacni Panowie”, „ziemscy bogowie”, „obmyślacze dobra pospolitego”. Mają być dla ludu ojcami i matkami. Skarga zarzuca im prywatę, kłótnie i zbytki.
Ojczyzna (matka)	Personifikacja z Kazania II: „matką wam jest, a nie macochą”. Sama zabiera głos: „Ja niewinna, żem w dawaniu matką”, winne są dzieci, które źle używają jej darów.
Król	Głowa ciała Rzeczypospolitej (Kazanie VI). W tekście bez imienia; Skarga chwali jego pobożność i zwycięstwa i pyta, czemu cierpi „taką niewdzięczność”.
Koło poselskie i „królikowie”	Posłowie, którzy blokują sejmy. „Królikowie” to przywódcy, którzy podburzają szlachtę; na bieżącym sejmie posłowie odjechali z protestem.
Heretycy („Ewangelicy”, „Nowochrzczeńcy”)	Według Skargi źródło niezgody i łupienia kościołów. Chcą być nowym stanem, „szóstym palcem” (Kazanie IV). Luter „djabłem się chlubi” (Kazanie VII).
Kmiotkowie (chłopi)	„Ci robaczkowie ziemscy”, którzy żywią panów (Kazanie III). W Kazaniu VIII: „Jako ziarna pod młyńskim kamieniem, tak ci kmiotkowie pod pany swemi!”.
Turczyn i Tatarzyn	Wróg z zewnątrz. Kazanie I: „turecka moc i szabla na głowy wasze następuje”, Tatarzyn to „przyrodzony nieprzyjaciel”. W Kazaniu VI szlachcic, który nie czcił króla, będzie się kłaniał Turczynowi.
Neemiasz i Zorobabel	Kazanie II. Neemiasz, podczaszy Artakserksesa, prosi króla o odbudowę ojczyzny. Zorobabel wygrywa u Dariusza spór o to, co najmocniejsze (prawda), i zamiast nagrody prosi o odbudowę Jerozolimy.
Regulus	Rzymianin z Kazania II: wrócił do niewoli, dotrzymując słowa, i zginął w mękach, bo odradził wymianę jeńców. Dowód, że poganie kochali ojczyznę bardziej niż chrześcijańska szlachta.
Prorocy: Izajasz, Jeremiasz, Ezechiel, Jonasz	W Kazaniu VIII Skarga mówi, co by robił na ich miejscu: chodził boso, nosił pęta, rozbijał garniec, dzielił włosy na trzy części, wołał o czterdziestu dniach Niniwy.
Węgrzy i Kapistran	Przykład z Kazań IV i V: póki byli katolikami, bili Turków; po odejściu od wiary kraj jest jak „ogród uschły bez wody”.
Jeroboam	Król z Kazania V, który podzielił wiarę, żeby utrwalić podział królestwa. Przestroga przed wielością wiar.
Cesarz Maurycy	Kazanie VII: wydał złe prawa, nie odwołał ich mimo upomnień papieża Grzegorza Wielkiego; zginął z rodziną z ręki Fokasa.

Kazanie I

„O piękna wolności”

Wśród niebezpieczeństw na początku sejmu Skarga wymienia upadek karności i wolność, którą szlachta zamieniła w swawolę. Chwali ją ironicznie w wykrzyknieniu, zaraz potem woła: „Wszyscy jako synowie Beliala bez jarzma, bez wodze!”, a szlachcica porównuje do źrebięcia, które nie myśli o uździe.

O piękna wolności, w której wszytki swowolności i niekarności panują, w której mocniejszy słabsze uciskają, w której Boskie i ludzkie prawa gwałcą, karać się nie dadzą ani królowi, ani urzędom!
Kaznodzieja

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Z tego fragmentu jest wiązka zadań w banku: trzeba nazwać środek (ironia, apostrofa, wykrzyknienie) i wyjaśnić, czym jest tu „wolność”.

Kazanie II

Sześć chorób Rzeczypospolitej

Skarga porównuje państwo do chorego ciała i wzywa panów, żeby byli lekarzami. Wylicza choroby po kolei: nieżyczliwość ku Rzeczypospolitej i chciwość, niezgody, naruszenie religii katolickiej przez herezje, osłabienie władzy królewskiej, prawa niesprawiedliwe, jawne grzechy.

A jeśliście ostrożni i mądrzy lekarze, najdziecie sześć szkodliwych chorób jej, które jej bliską śmierć (obroń Boże) ukazują, a jako złe pulsy źle jej tuszą.
Kaznodzieja

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie „ile chorób i jakie” pada zawsze; trzeba też wiedzieć, że lista jest w Kazaniu II, a nie w pierwszym.

Kazanie II

Ojczyzna matka

Ojczyzna urodziła, wychowała i obdarowała obywateli: dała wiarę, królów, wolność, dostatek i pokój. Skarga porównuje dawną prostotę z obecnym zbytkiem (wino zamiast piwa, aksamity zamiast samodziałów). Matka mówi sama: winne są dzieci, które źle używają jej darów.

Nie taka to ojczyzna wasza: matką wam jest, a nie macochą.
Kaznodzieja

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Metafora matki to jedno z dwóch obowiązkowych porównań ojczyzny; pytania dotyczą jej dobrodziejstw i tego, kogo Skarga obwinia.

Kazanie II

Okręt ojczyzny

W burzy głupi pasażer leży na swoich skrzynkach zamiast ratować statek. Gdy okręt zatonie, zginie razem z dobytkiem. Kto porzuci swoje rzeczy i broni okrętu, ocali i siebie. W tym okręcie są żony, dzieci, majątki i wszystkie dusze królestwa.

Gdy okręt tonie, a wiatry go przewracają, głupi tłomoczki i skrzynki swoje opatruje i na nich leży, a do obrony okrętu nie idzie i mnima, że się sam miłuje, a on się sam gubi.
Kaznodzieja

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Najczęściej cytowana metafora cyklu; w banku jest pytanie zamknięte i otwarte o to, jak Skarga ją rozwija.

Kazanie III

Proroctwo utraty języka

Skarga wylicza skutki niezgody: najazd, niewola, odpadnięcie ziem złączonych z Koroną, utrata języka i narodu, los wygnańców. Polacy będą „jako wdowa osierociała”, a drugiej takiej matki-ojczyzny już mieć nie będą.

Język swój, w którym samym to królestwo miedzy wielkimi onemi słowieńskimi wolne zostało, i naród swój pogubicie
Kaznodzieja

Dlaczego to pada na sprawdzianie: To fragment czytany po rozbiorach jako przepowiednia; na sprawdzianie pada pytanie, co grozi Polsce za niezgodę.

Kazanie IV

Szósty palec

Korona ma pięć stanów jak ręka pięć palców: duchowny, senatorski, żołnierski, miejski, oracki (kmiecy). Ewangelicy chcą być nowym stanem. Skarga pyta, gdzie ich umieścić, i odpowiada, że wprawiony siłą szósty palec zniszczy całą rękę.

Gdzież ten szósty palec włożycie? Wierzcież mi, iż waszej ręce zawadzi: a jeśli gwałtem go ze krwią wprawować chcecie, wszytkę rękę zgubicie.
Kaznodzieja

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Z tej alegorii bank pyta o stosunek Skargi do tolerancji religijnej: nowego stanu nie da się dołączyć do ciała państwa.

Kazanie V

Węgrzy i Kapistran

Dowód, że herezja odbiera zwycięstwa: heretykom nie wiedzie się w walce z poganami. Węgrzy, póki byli katolikami, bili Turków samym wołaniem imienia Jezus; teraz przegrywają.

Póki Węgrzy byli katolicy, z Kapistranem jednym wołanim imienia JEZUS samego cesarza tureckiego na głowę porazili i innych wiele bitew wygrawali.
Kaznodzieja

Dlaczego to pada na sprawdzianie: W banku jest pytanie o przykład historyczny z Kazania V; odpowiedź to Węgrzy z Kapistranem.

Kazanie VI

Cztery wolności

Dobre są trzy: nie służyć grzechowi i diabłu, nie służyć obcym panom, nie mieć tyrana. Czwarta, piekielna, to wolność „synów bez jarzma”: bez prawa i urzędu, z prawem do grzechu, zabijania i wydzierania. Przez sześćset lat Polska miała tylko jednego tyrana, mordercę św. Stanisława.

O trzech wolnościach dobrych wiemy: czwartej się jako szatańskiej zarzekamy.
Kaznodzieja

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie o rodzaje wolności jest w banku dosłownie; trzeba umieć wymienić trzy dobre i czwartą.

Kazanie VII

Złe prawo gorsze niż tyran

Po wyliczeniu niesprawiedliwych praw (1563, Konfederacja 1573, bezkarność złoczyńców do sejmu) Skarga każe je zmieniać. Tyran może się poprawić albo umrzeć, złe prawo działa dalej, jak dzika bestia, której nie da się przekonać.

Złe prawo gorsze jest niżli tyran nasroższy: bo wżdy tyran odmienić się abo namówić, abo umrzeć może i jego tyraństwo ustaje: ale złe prawo zawżdy trwa, zawżdy zabija i szkodę czyni i na duszy, i na ciele.
Kaznodzieja

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Bank pyta, jaką tezę uzasadnia to porównanie. Odpowiedź jest w samym zdaniu.

Kazanie VIII

„Bych był Izajaszem”

Skarga wylicza, co robiłby, gdyby był prorokiem: chodziłby boso jak Izajasz, rozbił garniec jak Jeremiasz, podzielił włosy na trzy części jak Ezechiel, wołał jak Jonasz o czterdziestu dniach. Polemizuje z ludźmi, którzy nie widzą rysujących się murów państwa.

Ustawicznie się mury Rzeczypospolitej waszej rysują, a wy mówicie: Nic, nic, nierządem stoi Polska! Lecz gdy się nie spodziejecie, upadnie i was wszytkich potłucze!
Kaznodzieja

Dlaczego to pada na sprawdzianie: To najsłynniejsze zdanie cyklu; pytania dotyczą stylizacji na proroków i polemiki z hasłem „nierządem stoi Polska”.

Liczby, które trzeba pamiętać

8 kazań, 6 chorób

Osiem kazań; sześć chorób wyliczonych w Kazaniu II. Trzecia choroba (herezje) zajmuje dwa kazania, IV i V, a Kazanie I nie omawia żadnej, tylko mądrość.

5 stanów

„Duchowny, Senatorski, żołnierski, miejscki, oracki abo kmiecy” (Kazanie IV). Ewangelicy byliby szóstym palcem ręki.

1563 i 1573

Dwa prawa z Kazania VII: z 1563 roku odebrało sądom duchownym wykonanie wyroków, z 1573 roku to Konfederacja o wolności wiary (w szkole: konfederacja warszawska; tej nazwy tekst nie podaje).

4 wolności

„O trzech wolnościach dobrych wiemy: czwartej się jako szatańskiej zarzekamy” (Kazanie VI). Trzecia, bez tyrana, to „złota wolność”.

3 rodzaje gróźb

Kazanie VIII: groźby odwracalne pokutą, groźby spełniane dopiero na potomkach, groźby nieodwołalne. Skarga nie wie, która spotka Polskę.

Półtrzecie niedziele

Tyle, czyli dwa i pół tygodnia, posłowie raz wybierali marszałka, a król z radą czekał (Kazanie VI).

30 lub 40 lat

Tyle może czekać na sąd sejmowy złoczyńca, którego nie wolno wcześniej pojmać (Kazanie VII; w VIII „za dziesięć, trzydzieści i czterdzieści lat”).

600 lat

Tyle Polska stoi na wierze katolickiej wg Kazania IV („tak stało przez sześćset lat”). W Kazaniu VI monarchia po przyjęciu chrztu „stoi już blisko lat 700”.

Jak wyglądają pytania: 79 zadań z „Kazań sejmowych” w banku

20 zamkniętych, 13 otwartych (w tym 3 notatki syntetyczne), 9 wielokrotnego wyboru, 3 wiązki zadań do jednego fragmentu tekstu, 2 rozprawki, 1 dopasowanie i 1 z lukami. Pytania losują się z tej puli, więc dwie sesje z rzędu nie są takie same. Poniżej dosłowne polecenia z banku, bez odpowiedzi.

Kazania sejmowe — zadania maturalne

„Kazania sejmowe” w Quizie — jak ćwiczysz

Filtrujesz, co chcesz ćwiczyć

Wyjaśnienie po każdej odpowiedzi

Powtórki pytań, na których się mylisz

Trudność dobiera się do Ciebie

9 typów zadań — Kazania sejmowe

Po odpowiedzi — od razu wyjaśnienie

Wypróbuj bez logowania

„Kazania sejmowe”: fakty z tekstu, które musisz mieć w głowie

Jak zbudowane są „Kazania sejmowe”

Chronologia: 16 kroków po kazaniach

Kto jest kim

Sceny, o które pytają, z cytatem z tekstu

„O piękna wolności”

Sześć chorób Rzeczypospolitej

Ojczyzna matka

Okręt ojczyzny

Proroctwo utraty języka

Szósty palec

Węgrzy i Kapistran

Cztery wolności

Złe prawo gorsze niż tyran

„Bych był Izajaszem”

Liczby, które trzeba pamiętać

Jak wyglądają pytania: 79 zadań z „Kazań sejmowych” w banku

Fakty

Co jest w którym kazaniu

Metafory i retoryka

Interpretacja i kontekst

Tematy rozprawek z „Kazań sejmowych”

Kazania sejmowe na maturze

Powtórka z „Kazań sejmowych” krok po kroku

Odśwież pojęcia

Odtwórz przebieg i postacie

Sprawdź, co umiesz

Uważaj na typowe błędy

Sprawdź się

Kazania sejmowe — co musisz umieć

Autor i okoliczności powstania

Budowa zbioru — osiem kazań

Sześć chorób Rzeczypospolitej

Ojczyzna jako matka — Kazanie wtóre

Ojczyzna jako tonący okręt — Kazanie wtóre

Ciało, muzyka, pięć palców — obrazy jedności i hierarchii

Cztery wolności — Kazanie szóste

Monarchia i krytyka koła poselskiego — Kazanie szóste

Niesprawiedliwe prawa — Kazanie siódme

Grzechy jawne i krzywda poddanych — Kazanie ósme

Prorocy i trzy rodzaje pogróżek — Kazanie ósme

Zdanie o murach i o nierządzie

Środki perswazji

Skarga wobec innowierców

Recepcja

Tu łatwo stracić punkty

Pojęcia i terminy do powtórzenia

Zobacz, jak wyglądają zadania z działu „Kazania sejmowe”

Jaki przykład cesarza Maurycjusza przytacza Skarga w Kazaniu VII?

Jakie racje przemawiają według Kazania VII za tym, by władzę królów ograniczać prawem pisanym, i dlaczego samo pisane prawo nie wystarczy?

Kazanie VII dzieli prawa na cztery rodzaje. Dopasuj rodzaj prawa do opisu Skargi.

Które z poniższych argumentów za monarchią Skarga podaje w Kazaniu VI?

Czy troska o dobro wspólne wymaga rezygnacji z własnych korzyści? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do „Kazań sejmowych” Piotra Skargi, innego utworu literackiego oraz wybranych kontekstów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.

Strategia opanowania działu

FAQ — Kazania sejmowe

Powiązane działy

Kazania sejmowe do matury 2027