Adam Mickiewicz
Test z „Dziadów” części III Adama Mickiewicza: Prolog i napis na ścianie celi, scena więzienna, Improwizacja Konrada, egzorcyzm i Widzenie księdza Piotra („czterdzieści i cztery”), Salon warszawski („Nasz naród jak lawa”), scena u Senatora, Noc Dziadów i Ustęp.
Lektura obowiązkowa (poziom podstawowy i rozszerzony)
Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 40.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp do wszystkich przedmiotów od 49 zł/mies.
Sprawdzian z „Dziadów” cz. III w wersji szkolnej →
O temacie
III część „Dziadów” Adama Mickiewicza powstała w Dreźnie i została ogłoszona w 1832 r., po upadku powstania listopadowego. Jej tłem jest śledztwo, które w latach 1823–1824 prowadził w Wilnie senator Nowosilcow przeciw filomatom i filaretom; Mickiewicz był wtedy więziony w klasztorze bazylianów (od jesieni 1823 do marca 1824 r.), a potem zesłany w głąb Rosji.
Dramat składa się z Prologu i jednego aktu w dziewięciu scenach; po nim następuje Ustęp z wierszem „Do przyjaciół Moskali”.
Test sprawdza znajomość treści scena po scenie: napisy „Gustavus obiit…” i „Hic natus est Conradus…” w Prologu; Wigilię w celi Konrada z opowiadaniem Jana Sobolewskiego o wywózce studentów ze Żmudzi i pieśnią zemsty; Improwizację z żądaniem „Daj mi rząd dusz!”, słowami „Nazywam się Milijon” i dopowiedzianym przez Głos diabła „Carem!”; egzorcyzm odprawiony przez bernardyna, księdza Piotra; modlitwę Ewy w domu pod Lwowem; Widzenie z obrazem narodu sądzonego i ukrzyżowanego oraz imieniem „czterdzieści i cztery”; sen Senatora; Salon warszawski z opowiadaniem o Cichowskim i słowami Wysockiego o lawie; scenę u Senatora z panią Rollison, balem i śmiercią Doktora od pioruna; Noc Dziadów z Guślarzem i Kobietą.
Pytania dotyczą także tła historycznego (filomaci, filareci, śledztwo Nowosilcowa, uwięzienie Mickiewicza u bazylianów) i pojęć używanych przy interpretacji: mesjanizmu oraz prometeizmu, zwanego też tytanizmem.
Pytania z bazy dla tego tematu
Prawdziwe pytania z bazy — kliknij odpowiedź i sprawdź. Po jednym z każdego dostępnego typu (do 6 zakładek). Tak samo wyglądają pytania w Quizie w aplikacji, gdzie odpowiedzi otwarte ocenia AI.
Jak działa quiz
W tym quizie
Quiz losuje spośród 133 pytania w bazie. Każdy typ pokazujemy tak, jak wygląda w Quizie.
Wybierz jedną z 4 odpowiedzi A/B/C/D.
Odpowiedz pełnym zdaniem. AI ocenia w 30 s z komentarzem CKE.
Wybierz wszystkie poprawne
Zaznacz wszystkie poprawne odpowiedzi. Częściowe punkty za hity, kary za false-positive.
Dłuższa wypowiedź pisemna. AI ocenia kompozycję, język, treść.
Zakres testu
10 kluczowych umiejętności – każdą przećwiczysz na pytaniach w Quizie.
Test sprawdza, czy odróżniasz ramę od samego dramatu. Przed nim stoją dedykacja (Jan Sobolewski, Cyprian Daszkiewicz, Feliks Kółakowski – „narodowej sprawy męczennikom”) i Przedmowa z nazwiskami Nowosilcowa i Zana. Dramat to Prolog i jeden akt w dziewięciu scenach. Musisz wiedzieć, gdzie toczy się każda: Prolog i sceny I–III – klasztor bazylianów w Wilnie, IV – dom pod Lwowem, V – cela księdza Piotra, VI – sypialnia Senatora, VII – salon w Warszawie, VIII – pokoje Senatora w Wilnie, IX – cmentarz. Ustęp (sześć utworów epickich o Rosji i „Do przyjaciół Moskali”) zamyka całość, ale aktem nie jest.
Cela w klasztorze bazylianów przy ulicy Ostrobramskiej w Wilnie. Nad śpiącym Więźniem mówią Anioł Stróż, Duchy nocne oraz duchy z lewej i z prawej strony: „Między myślami bitwa już stoczona”. Więzień przewiduje wygnanie („Żywy, zostanę dla mej ojczyzny umarły”) i pisze węglem: „Gustavus obiit M. D. CCC. XXIII calendis Novembris” oraz „Hic natus est Conradus M. D. CCC. XXIII calendis Novembris” – Gustaw zmarł, Konrad narodził się 1 listopada 1823 r. To ta sama postać, która zmienia imię; Gustaw to imię bohatera IV części „Dziadów”.
Kapral pozwala więźniom spędzić Wigilię w celi Konrada. Tomasz wyjaśnia: „Powód — że Nowosilcow przybył tu z Warszawy”, i chce wziąć winę na siebie. Jan Sobolewski opowiada o wywózce studentów ze Żmudzi: dziesięcioletni chłopiec z łańcuchem o przepisanej wadze dziesięciu funtów, Janczewski krzyczący trzykroć „Jeszcze Polska nie zginęła”, pobity Wasilewski, którego ręce były rozpięte „jak z krzyża zdjęte”. Konrad śpiewa pieśń z refrenem „Tak! zemsta, zemsta, zemsta na wroga, / Z Bogiem i choćby mimo Boga!” (ks. Lwowicz: „to jest pieśń pogańska”), a potem ma widzenie orła i kruka, zwane Małą Improwizacją.
Kolejne kroki monologu: samotność poety i skarga na słowo („Język kłamie głosowi, a głos myślom kłamie”); pochwała własnej pieśni („Cóż Ty większego mogłeś zrobić — Boże?”); miłość do narodu („Ja kocham cały naród!”); żądanie „Daj mi rząd dusz!”; zarzut wobec milczącego Boga („Kłamca, kto Ciebie nazywał miłością, / Ty jesteś tylko mądrością”); utożsamienie z narodem („Nazywam się Milijon — bo za milijony / Kocham i cierpię katusze”); groźba „strzelę przeciw Twej naturze”. Zdanie „Krzyknę, żeś Ty nie ojcem świata, ale…” kończy Głos diabła: „Carem!”, a Konrad pada. Postawę Konrada nazywa się prometeizmem lub tytanizmem.
Kapral sprowadza księdza Piotra („braciszek bernardyn Piotr”). Opętany Konrad widzi więźnia Rollisona i wskazuje mu okno jako „śmierci drogę”. Ksiądz zmusza Ducha, by wyznał, że więzień siedzi u dominikanów i że trzeba go ratować pociechą – chlebem i winem – po czym wypędza go. Modli się: „A ja za jego winy przyjmę wszystkie kary”. Chór aniołów śpiewa: „Sługo! sługo pokorny, cichy, / Wniosłeś pokój w dom pychy” i „Pan maluczkim objawia, / Czego wielkim odmawia”; archanioł broni Konrada: „On kochał naród, on kochał wiele, on kochał wielu”.
Ksiądz Piotr („Prochem i niczem”) widzi kibitki z młodzieżą jadące na północ i dziecko, które uszło: „Wskrzesiciel narodu”: „A imię jego będzie czterdzieści i cztery”. Dalej naród przechodzi mękę na wzór Chrystusa: „Gal w nim winy nie znalazł i — umywa ręce”; krzyż jest „z trzech wyschłych ludów, jak z trzech twardych drzew ukuty”; „Rakus octem, Borus żółcią poi”; „żołdak Moskal” przebija bok, ale „On jeden poprawi się, i Bóg mu przebaczy”. Naród kona i wstępuje do nieba. Na końcu zjawia się „namiestnik wolności na ziemi widomy”. Liczby utwór nie objaśnia. W Widzeniu nie ma „trzech gwoździ” ani słów „Polska Chrystusem narodów”.
Przy stoliku urzędnicy, literaci, damy i generałowie mówią po francusku; przy drzwiach młodzi i dwóch starych Polaków mówią po polsku. Adolf opowiada o Cichowskim, który po latach tajnego więzienia na każde pytanie krzyczy: „Nic nie wiem, nie powiem!”. Literaci nie chcą o tym pisać. Wychodząc, Wysocki mówi o ludziach z salonu, że stoją nie na czele narodu, lecz „na wierzchu”: „Nasz naród jak lawa, / Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa, / Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi; / Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi”.
Niewidoma pani Rollison prosi Senatora o widzenie z synem bitym na śledztwie. Doktor mówi, że więzień rzuca się do zamkniętych okien; Pelikan każe je otworzyć („Mieszka na trzecim piętrze”). Pelikan uderza księdza Piotra w twarz; ksiądz mówi Doktorowi: „Dziś ty staniesz przed Bogiem”. Podczas balu matka krzyczy: „Wyrzucili go oknem”, a ksiądz odpowiada: „syn twój zraniony, lecz żyje”. Pelikan przynosi wiadomość, że Doktora zabił piorun w jego domu. Ksiądz opowiada Senatorowi dwie przypowieści. Na koniec Konrad, prowadzony na śledztwo, rozpoznaje księdza i słyszy przepowiednię dalekiej drogi.
Towarzystwo Filomatyczne – tajne stowarzyszenie studentów i absolwentów Uniwersytetu Wileńskiego założone w 1817 r. (wśród założycieli Józef Jeżowski, Tomasz Zan, Adam Mickiewicz); wokół niego powstały związki zależne, między innymi Zgromadzenie Filaretów. Śledztwo Nikołaja Nowosilcowa (1761–1838) z lat 1823–1824 położyło im kres. Mickiewicz był więziony u bazylianów w Wilnie od jesieni 1823 do marca 1824 r., po czym zesłany w głąb Rosji; w 1829 r. wyjechał z Rosji. III część „Dziadów” napisał w Dreźnie, ukazała się w 1832 r. Powstanie listopadowe nie należy do akcji dramatu.
Scena IX: Guślarz i Kobieta w żałobie widzą kibitki pędzące na północ i postać z ranami zadanymi przez nieprzyjaciół narodu oraz jedną raną na czole: „Tę ranę sam sobie zadał”. Ustęp tworzą: „Droga do Rosji”, „Przedmieścia stolicy”, „Petersburg”, „Pomnik Piotra Wielkiego”, „Przegląd wojska”, „Oleszkiewicz” i wiersz „Do przyjaciół Moskali”, w którym poeta wspomina Rylejewa i Bestużewa, a o swojej mowie mówi, że ma palić „nie was, lecz wasze okowy”.
📖 Do zapamiętania
Postacie, motywy, cytaty i konteksty z „Dziadów” cz. III, o które pytają zadania w quizie.
Na czym potykają się maturzyści
Sprawdź, czy nie wpadasz w te pułapki – przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
Konrad i Gustaw to dwie różne osoby
W Prologu oba napisy – „Gustavus obiit…” i „Hic natus est Conradus…” – pisze ten sam Więzień, z tą samą datą 1 listopada 1823 r. To jedna postać, która porzuca dawne imię i przyjmuje nowe.
Dlaczego: Jeśli rozdzielasz te imiona, wróć do Prologu: oba napisy kreśli węglem jeden Więzień. W scenie IX potwierdza to Guślarz („Albo zmienił imię stare”).
Konrad wypowiada bluźnierstwo do końca i nazywa Boga carem
Konrad urywa: „Krzyknę, żeś Ty nie ojcem świata, ale…”. Słowo „Carem!” wypowiada Głos diabła, a Konrad pada.
Dlaczego: Ostatnie słowo nie pada z ust Konrada, co przyznają same diabły („Nie pomogłeś mu słowo ostatnie wyrzygnąć”). Bez tego nie wyjaśnisz, czemu archanioł w scenie III prosi o litość.
Ksiądz Piotr jest kapucynem
Ksiądz Piotr to bernardyn. W didaskaliach sceny III wchodzi „braciszek bernardyn Piotr”, a w scenie VIII na pytanie Senatora o klasztor odpowiada: „U bernardynów”.
Dlaczego: Pułapką jest francuskie „mon pauvre capucin”. Tak mówi zły duch w czasie egzorcyzmu, a nie didaskalia.
W Widzeniu księdza Piotra trzy gwoździe oznaczają trzech zaborców
W Widzeniu nie ma gwoździ. Jest krzyż „z trzech wyschłych ludów, jak z trzech twardych drzew ukuty”, a dalej: „Rakus octem, Borus żółcią poi” i „żołdak Moskal” przebija bok kopią.
Dlaczego: Trzech zaborców w Widzeniu znajdziesz, tylko nie w gwoździach: to trzy drzewa krzyża i trzech oprawców. W teście liczy się dosłowne brzmienie tekstu.
Widzenie przedstawia Moskala jako potępionego na zawsze
O żołnierzu rosyjskim, który przebił bok narodu, ksiądz Piotr mówi: „Cóżeś zrobił, najgłupszy, najsroższy z siepaczy! / On jeden poprawi się, i Bóg mu przebaczy”.
Dlaczego: Ksiądz Piotr zapowiada Moskalowi poprawę i przebaczenie. Kto wybiera wieczne potępienie, przeoczył drugi wers jego słów.
Ewa to więźniarka z sąsiedniej celi, która modli się podczas Improwizacji
Ewa to „młoda panienka” z domu wiejskiego pod Lwowem (scena IV). O uwięzionych wie od Litwina, który uciekł od Moskali; modli się za nich i za autora piosenek, które czytała.
Dlaczego: Ewa mieszka pod Lwowem, daleko od wileńskiej celi. W Improwizacji pada tylko „modlą się za nim” – bez imienia osoby, która się modli.
Rollison popełnia samobójstwo i ginie
Pelikan każe otworzyć okna w celi Rollisona na trzecim piętrze. Matka krzyczy na balu: „Wyrzucili go oknem”, a ksiądz Piotr odpowiada: „syn twój zraniony, lecz żyje”.
Dlaczego: Ta odpowiedź bierze za fakt zapowiedź Ducha ze sceny III („jutro rano szyję niezawodnie skręci”). W scenie VIII ksiądz Piotr zapewnia matkę, że syn żyje.
Doktor i Pelikan to ta sama postać, a Doktor ginie na balu
To dwie osoby z otoczenia Senatora. Doktor ginie od pioruna we własnym domu; na bal wiadomość o tym przynosi właśnie Pelikan.
Dlaczego: Przed testem rozdziel role. Pelikan bije księdza w twarz i przynosi wieść o śmierci. Doktor słyszy przepowiednię i ginie od pioruna „w ostatnim pokoju”.
„Nasz naród jak lawa” to potępienie całego narodu
Wysocki poprawia młodego, który powiedział o ludziach z salonu, że stoją „na narodu czele”: „Powiedz raczej: na wierzchu”. Zimna skorupa to salonowa elita, a pod nią jest ogień, którego „sto lat nie wyziębi”.
Dlaczego: Kto pamięta tylko początek, przeoczy wezwanie z końca wypowiedzi Wysockiego: „Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi”. Po scenie VII są jeszcze dwie sceny.
III część „Dziadów” opowiada o powstaniu listopadowym
Akcja dotyczy śledztwa przeciw młodzieży wileńskiej: napis w Prologu nosi datę 1 listopada 1823 r., scena I dzieje się w Wigilię. Utwór powstał w Dreźnie i ukazał się w 1832 r., po upadku powstania.
Dlaczego: Rok wydania nie jest czasem akcji. Teraźniejszość narodu pojawia się tylko w Przedmowie („co naród polski teraz cierpi”), a fabuła dotyczy śledztwa przeciw młodzieży wileńskiej.
„Polska Chrystusem narodów” to cytat z Widzenia księdza Piotra
Takich słów w III części „Dziadów” nie ma. Widzenie pokazuje naród sądzony, ukrzyżowany i wstępujący do nieba; formuła jest nazwą tej idei.
Dlaczego: To nazwa idei, a nie cytat. Gdy trzeba przytoczyć Widzenie, sięgnij po słowa z tekstu, np. „A imię jego będzie czterdzieści i cztery”.
Ustęp to drugi akt dramatu
Dramat ma Prolog i jeden akt w dziewięciu scenach. Ustęp to dołączony cykl utworów epickich o Rosji, zamknięty wierszem „Do przyjaciół Moskali”.
Dlaczego: Akt jest w dramacie tylko jeden. Ustęp to osobny cykl epicki z własnym tytułem – „Dziadów części III Ustęp” – bez dialogów scenicznych.
Mała Improwizacja to pieśń zemsty
To dwa kolejne fragmenty sceny I. Najpierw Konrad śpiewa pieśń z refrenem „Tak! zemsta, zemsta, zemsta na wroga”, potem – po słowach ks. Lwowicza i Kaprala – ma widzenie orła i kruka („Wznoszę się! lecę!”), nazywane Małą Improwizacją.
Dlaczego: Pieśń i widzenie stoją obok siebie, więc łatwo je złączyć. Odróżnisz je po tym, że po pieśni głos zabierają ks. Lwowicz i Kapral, a widzenie orła i kruka to osobny, drugi występ Konrada.
Strategia
Kolejność kroków przy rozwiązywaniu – w quizie i na maturze.
Egzamin ustny
Zadania z listy jawnych zadań do części ustnej w latach 2026–2028 przy pozycji: Adam Mickiewicz, „Dziady” część III. Pierwsze zadanie w zestawie, który losujesz na egzaminie, pochodzi z tej listy.
Losy młodzieży polskiej pod zaborami. Omów zagadnienie na podstawie „Dziadów” części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyMesjanizm jako romantyczna idea poświęcenia. Omów zagadnienie na podstawie „Dziadów” części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyPostawy społeczeństwa polskiego wobec zaborcy. Omów zagadnienie na podstawie „Dziadów” części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyRóżne postawy człowieka wobec Boga. Omów zagadnienie na podstawie „Dziadów” części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyJakie prawdy o człowieku ujawniają jego sny albo widzenia? Omów zagadnienie na podstawie „Dziadów” części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyW jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych? Omów zagadnienie na podstawie „Dziadów” części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyWalka dobra ze złem o duszę ludzką. Omów zagadnienie na podstawie „Dziadów” części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyCzym dla człowieka może być wolność? Omów zagadnienie na podstawie „Dziadów” części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyMotyw samotności. Omów zagadnienie na podstawie „Dziadów” części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyŹródło: Zadania jawne CKE na egzamin ustny 2026–2028 (komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r.). Treść zadań przepisana dosłownie. Wszystkie pytania: matura ustna z polskiego – pytania jawne.
Te pytania są realnymi pytaniami z bazy dla tematu „Dziady cz. III” – tak wyglądają w aplikacji, te same komponenty co w quizie.
Wybierz wszystkie poprawne
Do wyboru:
📊 Kryteria oceny (CKE)
To dokładnie te same komponenty co w quizie, pokazane przed udzieleniem odpowiedzi. W aplikacji pytania pojawiają się jedno po drugim, a poprawną odpowiedź z wyjaśnieniem widzisz zaraz po wysłaniu swojej.
Jak zacząć
Po założeniu konta wchodzisz w Quiz i w kreatorze sesji wskazujesz „Dziady cz. III”. Cztery kroki:
Po zalogowaniu w górnym menu klikasz Quiz. Trafiasz na ekran konfiguracji sesji.
Wybierasz 📚 Język polski — kreator pokazuje wtedy epoki, lektury i działy z polskiego.
Wskazujesz „Dziady cz. III” – od tej chwili losowane są tylko pytania z tego tematu. Możesz też wybrać całą epokę Romantyzm — wtedy quiz losuje z epoki i wszystkich jej lektur. Pominięcie tego kroku = pytania z całego polskiego.
Obok w kreatorze: 🌹 Romantyzm · 🌳 Pan Tadeusz · ⚔️ Konrad Wallenrod
Wybierasz poziom matury (podstawowa / rozszerzona / oba), kategorię pytań (np. testy i quizy, pisanie, praca z tekstem) i liczbę pytań (5–30). Klikasz „Rozpocznij” – quiz dobiera pytania do lekturę „Dziady cz. III” adaptacyjnie.
Już rozwiązujesz quiz, ale chcesz tylko pytań z „Dziady cz. III”? Otwierasz panel Filtruj nad pytaniem – wybierasz temat, ewentualnie typ i trudność. Kolejne pytanie losuje się już z zawężonej puli. Twój postęp i streak są zachowane – nie zaczynasz od zera.
Najszybsza droga
Załóż konto i uruchom quiz z „Dziadów” cz. III — pierwsze pytanie w minutę.
Znajomość treści utworu, postaci, problematyki i pojęć potrzebnych do interpretacji. „Dziady cz. III” jest lekturą obowiązkową w zakresie podstawowym, poznawaną w całości (podstawa programowa, Dz.U. 2024 poz. 1019).
Zamknięte i otwarte: wybór odpowiedzi, wielokrotny wybór, dopasowanie, luki w tekście, pytania otwarte i tematy wypracowań. Rozkład typów w tym teście widać wyżej na stronie i pochodzi z bazy pytań.
Odpowiedzi otwarte i wypracowania ocenia AI, a po ocenie widzisz komentarz z tym, czego w odpowiedzi zabrakło. W wypracowaniu maturalnym odwołanie do lektury musi być poprawne rzeczowo, dlatego warto znać utwór dokładnie.
Test obejmuje jedną lekturę i podaje wyjaśnienie po każdej odpowiedzi. Arkusz na poziomie podstawowym to 60 punktów: 10 za test „Język polski w użyciu”, 15 za test historycznoliteracki i 35 za wypracowanie (Informator CKE).
Te działy łączą się z tematem „Dziady cz. III” – przećwicz je w Quizie.
133 pytania w bazie, wyjaśnienie po każdej odpowiedzi, ocena AI odpowiedzi otwartych, trudność dopasowana do Ciebie i powtórki tego, co sprawiło Ci kłopot. Pełny dostęp do wszystkich przedmiotów — 49 zł/mies.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).
